Rzucenie palenia przedłuża życie. Eksperci wyjaśniają, co zmienia się w organizmie
Postanowienie jest proste: “rzucę jutro”. Wielu palaczom udaje się wytrwać w nim przez kilka dni. “Największym problemem jest utrzymanie abstynencji przez dłuższy czas” – wyjaśnia Anil Batra, zastępca dyrektora Uniwersyteckiego Szpitala Psychiatrii i Psychoterapii w Tybindze. Dla palaczy palenie to sprawdzony sposób na rozładowanie napięcia lub nudy. Papierosy zazwyczaj kojarzą się z wieloma przyjemnymi nawykami, takimi jak espresso i papieros po obiedzie. To zazwyczaj utrudnia rzucenie nałogu. “Ale jest to możliwe” – zachęca psychiatra i ekspert od uzależnień.
Rzucenie palenia przedłuża życie. Eksperci wyjaśniają, co zmienia się w organizmie
Ci, którym uda się rzucić palenie na stałe, są nagradzani. Między innymi doświadczają wyzwolenia zmysłu węchu i smaku, które poprawiają się już w ciągu miesiąca. Jednocześnie otrzymują kompleksowy zestaw efektów regeneracyjnych od stóp do głów – i więcej czasu do życia.
Martin Halle, Dyrektor Medyczny Zakładu Profilaktyki Sportowej i Kardiologii Sportowej w Szpitalu Uniwersyteckim Rechts der Isar Uniwersytetu Technicznego w Monachium, również zdaje sobie z tego sprawę. Wyjaśnia, że osoby, które rzuciły palenie w wieku 50 lat, nadal zyskują średnio sześć lat życia, podczas gdy osoby, które rzuciły palenie w wieku 60 lat, zyskują od trzech do czterech lat. W swojej pracy Halle jest szczególnie zaniepokojony wysokim ryzykiem uszkodzenia naczyń krwionośnych i płuc:
Dym papierosowy jest toksyną dla naczyń krwionośnych i płuc
Im szybciej rzuci się palenie, tym bardziej można zmniejszyć ryzyko sercowo-naczyniowe. Działa to jednak tylko wtedy, gdy rzuci się palenie całkowicie. Niedawne badanie przeglądowe opublikowane w czasopiśmie “PLOS Medicine”, obejmujące 300 tys. dorosłych przez prawie 20 lat, pokazuje, że palenie zaledwie dwóch do pięciu papierosów dziennie zwiększa ryzyko niewydolności serca o 50 proc., a ryzyko zgonu o 60 proc. w porównaniu z osobami, które nigdy nie paliły. Według badania, pozytywne efekty zdrowotne stają się zauważalne dopiero po całkowitej abstynencji – i to już po krótkim czasie: nawet po pierwszym tygodniu abstynencji ciśnienie krwi podwyższone przez palenie nieznacznie spada. “Już po roku ryzyko choroby wieńcowej zmniejsza się o połowę” – donosi Halle. Jednak obecnie jest również jasne, że poziom ryzyka tej choroby u byłych palaczy nie spada do poziomu osoby niepalącej nawet wiele lat po rzuceniu nałogu.
Płuca palacza są jak brudny filtr powietrza, pełen brudu, kurzu i sadzy. Po rzuceniu palenia ich funkcja płuc poprawia się, pod warunkiem że część rzęsek pozostaje, mimo że filtr się nie regeneruje. “Rzucenie palenia jest najlepszą i najbardziej opłacalną terapią przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), która w 80–90 proc. przypadków jest spowodowana paleniem” – mówi Stefan Andreas, specjalista chorób wewnętrznych, kardiologii i pulmonologii, lekarz naczelny Kliniki Chorób Płuc w Immenhausen.
Rzucenie palenia jest również najskuteczniejszą terapią spowalniającą przewlekłe uszkodzenia płuc, dodaje. Może to objawiać się przewlekłym zapaleniem oskrzeli lub zniszczeniem pęcherzyków płucnych, które są kluczowe dla zaopatrzenia w tlen. “Każdy, kto pali przez około 10–15 lat, zaczynając w okresie dojrzewania, doświadczy zmian strukturalnych w płucach” – ostrzega Martin Halle.
Tylko połowa ryzyka raka płuc
Pozytywny wpływ rzucenia palenia na serce i płuca wykracza poza same te dwa narządy. Ich zdrowie jest również powiązane z pogorszeniem funkcji poznawczych w podeszłym wieku, a zwłaszcza z demencją. Niedawne badanie opublikowane w czasopiśmie “The Lancet Health Longevity”, wykorzystujące dane ponad 9000 osób powyżej 40. roku życia, dowodzi znaczącego wpływu rzucenia palenia na funkcjonowanie mózgu. Według badania, zdolności poznawcze byłych palaczy pogarszały się wolniej w ciągu sześciu lat niż u osób, które kontynuowały palenie. Ich pamięć pogarszała się o 20 procent wolniej, a ekspresja werbalna zmniejszyła się tylko o połowę.
Lista korzyści zdrowotnych jest długa. Palenie znacznie zwiększa również ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów jamy ustnej, gardła, przełyku i pęcherza moczowego. Oczywiście, ryzyko raka płuc. “Początkowo dezinformacja próbowała nas przekonać, że rzucenie palenia nie ma już sensu ze względu na zmiany genetyczne związane z paleniem. Ale to nieprawda” – mówi specjalista Andreas. Abstynencja jest również warta zachodu w kontekście raka. Podczas gdy badanie opublikowane pięć lat temu w czasopiśmie “Nature” donosiło o licznych zmianach genetycznych, jakie palenie powoduje w komórkach wyściełających drogi oddechowe, płuca regenerują się po rzuceniu palenia, wykorzystując minimalnie uszkodzone komórki macierzyste, co skutkuje odbudową dużej części prawidłowych komórek błony śluzowej – niezależnie od wieku.
“Rzucenie palenia jest zdecydowanie warte zachodu, również dlatego, że zapobiega dalszym uszkodzeniom komórek” – mówi Andreas. Według Niemieckiego Centrum Badań nad Rakiem, dziesięć lat po rzuceniu nałogu, były palacz ma o połowę mniejsze ryzyko zachorowania na raka płuc w porównaniu z osobą, która kontynuowała palenie. Z każdym kolejnym rokiem bez palenia maleje ryzyko zachorowania na raka płuc, a także raka jamy ustnej, gardła, przełyku i pęcherza moczowego.
Rzucenie palenia zmienia nawet psychikę. Metaanaliza 26 indywidualnych badań, przeprowadzonych wśród osób z zaburzeniami psychicznymi i bez nich, wykazała, że rzucenie palenia powoduje spadek poziomu stresu i znaczną poprawę zdrowia psychicznego. Odnotowano mniej przypadków depresji i lęku, mniejszy stres – i lepsze samopoczucie. Dotyczyło to zarówno osób zdrowych psychicznie, jak i chorych psychicznie. W wielu przypadkach było to zauważalne już sześć tygodni po ostatnim zaciągnięciu.
A jednak: mimo ogromnych korzyści, rzucenie palenia wydaje się dla wielu przeszkodą nie do pokonania. “To proces” – wyjaśnia psychiatra Batra. Wielu palaczy potrzebuje trzech, czterech, a nawet pięciu prób, zanim uda im się rzucić na dobre. Po pierwsze, mówi Batra, trzeba zdać sobie sprawę, że nikotyna jest silnie uzależniająca. Nikotyna uwalnia dopaminę, dając uczucie dobrego samopoczucia i satysfakcji. Glutaminian, który bierze udział w procesach uczenia się i zapamiętywania, również staje się bardziej aktywny. Człowiek staje się bardziej czujny i skoncentrowany, a uwolnione endorfiny działają uspokajająco. Serotonina reguluje nastrój i apetyt. Nic dziwnego, że głód jest tak silny.
“Każdy, kto rzuca palenie, musi liczyć się z problemami ze snem i koncentracją, a także z drażliwością” – mówi Batra. Są dosłownie w uścisku nikotyny, którą trzeba przełamać. Można to zrobić np. za pomocą dostępnej bez recepty nikotynowej terapii zastępczej w postaci plastrów, gum do żucia lub pastylek. Mogą one złagodzić objawy odstawienia poprzez kontrolowane uwalnianie nikotyny. “To znacznie zwiększa szanse na sukces” – zachęca ekspert.
Rozpoznawanie powiązanych emocji
Leki na receptę w tabletkach, takie jak substancja czynna wareniklina i lek przeciwdepresyjny bupropion, a także cytyzyna, również nadają się do rzucania palenia. Od sierpnia 2025 roku, oprócz warenikliny, nikotynowa terapia zastępcza jest również dostępna na receptę w przypadku ciężkiego uzależnienia lub w przypadku np. przewlekłej choroby płuc. Koszty pokrywają firmy ubezpieczeniowe, pod warunkiem że pacjent uczestniczy również w uznanym programie rzucania palenia. Jednak w przypadku nawrotu, firma ubezpieczeniowa zwróci koszty dopiero po trzech latach. “Mimo to jest to znacząca poprawa. Wcześniej koszty nikotynowej terapii zastępczej nie były w ogóle pokrywane” – mówi Batra.
Lekarz zaleca również ćwiczenia. Aktywność fizyczna wspomaga rzucanie palenia, ponieważ uwalnia endorfiny. Czasami pomocne może być również żucie gumy i picie wody. Co więcej, ważne jest, aby dawać sobie pozytywne wzmocnienie, np. myśląc nie “O, papieros już teraz, to byłoby idealne”, a według Batry, powinieneś sobie powtarzać: “Jeśli poczekam pięć minut, wszystko będzie dobrze”. Palenie jest również formą uzależnienia psychicznego.
“Dlatego szanse na skuteczne rzucenie palenia są największe, gdy nikotynowa terapia zastępcza lub leki beznikotynowe są połączone z terapią behawioralną lub psychoterapią” – stanowczo zaleca ekspert ds. uzależnień. Bez wsparcia około 95 proc. pierwszych prób rzucenia palenia prędzej czy później kończy się niepowodzeniem.
Wynika to również z tzw. “psychologicznego zmęczenia zaprzestaniem”. Termin ten opisuje wysiłek, jaki wymaga wielokrotne odmawianie i porzucenie niegdyś pielęgnowanego nawyku. Tak zwane sesje wspomagające – regularne spotkania z innymi osobami lub psychoterapeutą po rzuceniu nałogu – mogą stanowić wsparcie w tym procesie.
Artykuł powstał na podstawie tłumaczenia tekstu z serwisu Welt.de. Jego autorem jest Gerlinde Felix
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
