Serial „Ołowiane dzieci” na Netfliksie. Poruszająca historia dr Jolanty Wadowskiej-Król
Dr Wadowska‑Król zmarła 18 czerwca 2023 r., ale pamięć o jej pracy pozostaje wciąż żywa. Z okazji premiery serialu przypominamy rozmowę, którą “Fakt” przeprowadził z panią doktor trzy miesiące przed jej śmiercią. Jej słowa do dziś poruszają do bólu.
Choroba, która zbierała żniwo wśród najmłodszych
W Szopienicach na początku lat 70. dzieci zaczęły masowo chorować. Były blade, miały anemię, wypadały im zęby. Niektóre nawet umierały. Rodzice nie rozumieli, co dzieje się z ich pociechami.
Badania przyniosły szokujący wynik: we krwi dzieci znajdował się ołów. Toksyczna substancja pochodziła z pobliskiej huty, która emitowała ogromne ilości metali ciężkich.
— Normy były tak przekroczone, że do dziś wstyd mówić, że coś takiego miało miejsce w Polsce — wspominała w rozmowie z “Faktem” dr Wadowska‑Król.
Doktor Wadowska-Król nie bała się prawdy
Wadowska‑Król zaczęła pracę w Szopienicach w 1968 r. Przyjmowała wszystkich — od świtu do nocy. Gdy dzieci z tamtejszych familoków (budynki, w których mieszkały rodziny pracowników huty, kopalni) zaczęły chorować setkami, jako jedna z pierwszych połączyła fakty: przyczyną musiało być skażenie środowiska.
4 września 1974 r. potwierdzono pierwszy przypadek ołowicy. To był punkt zwrotny. — Trzeba było rozsyłać wezwania na badania dla dzieci, ale poczta nie chciała wówczas tego robić. Żeby nie tracić czasu, z pielęgniarką Wiesią Wilczek same ruszyłyśmy w szopienicki rejon. Pukałyśmy od drzwi do drzwi i roznosiłyśmy te skierowania. Moi pacjenci mieli do mnie zaufanie, mówiłam, że osobiście będę wyniki analizować. Prosiłam, by nie rozpowiadali o tych badaniach. Gdyby władza się dowiedziała, mogłaby nam tego zabronić — mówiła “Faktowi” dr Wadowska-Król.
W sumie przebadano około 5 tys. dzieci. W ich żyłach, jak wspominała lekarka, wraz z krwią płynął ołów. “Doktórka od familoków” (bo tak nazywano Jolantę Wadowską-Król) walczyła, jak lwica o ich zdrowie. — Dzieci dostawały kroplówki, by wypłukać ołów z organizmu, a potem trzeba je było wysłać na kilka miesięcy do sanatoriów. Tam dostawały jeszcze specjalne tabletki — mówiła lekarka. — Autobusy z “moimi dziećmi” jeździły na okrągło do Jaworza, Istebnej, Rabki i pod Gliwice.
“To był śląski Czarnobyl”
Dr Wadowska‑Król opisywała Szopienice tamtych lat w poruszający sposób: — Huta sypała ołowiem w straszny sposób. Dzieci mieszkały w ciasnych klitkach, na podwórkach pełno było metali ciężkich. Wchłaniały je mimowolnie. Niektóre umierały, podobnie jak psy i kanarki… To był śląski Czarnobyl — mówiła Jolanta Wadowska-Król.
Władze PRL z czasem zorientowały się, że w Szopienicach “coś się dzieje”. Lekarka była ostrzegana, że może skończyć w więzieniu. Nowa dyrektorka sanepidu nazwała ją z pogardą “Matką Boską Szopienicką” i próbowała zablokować dostęp do danych o skażeniu powietrza i gleby. Lekarka działała dalej — po cichu, z pomocą pracowników laboratoriów i zaufanych osób.
Dzięki jej staraniom sprawa nabrała rozgłosu. W końcu zapadła decyzja o wyburzeniu najbardziej skażonych familoków w katowickiej dzielnicy Szopienice: — m.in. z ul. Rzemieślniczej, Makarenki, Obrońców Westerplatte i Hallera. Rodziny z najciężej chorymi dziećmi przesiedlono w pierwszej kolejności na nowe osiedle Rybki (dzisiejszą Morawę).
— To była moja radość: że te dzieci wyjdą z tego piekła i będą zdrowe — mówiła lekarka.
Doktorat, który trafił… do sejfu
Choć dr Wadowska‑Król przygotowała obszerny doktorat, w 1975 r. ówczesny rektor Akademii Medycznej zablokował możliwość obrony. Praca została uznana za politycznie niewygodną i zamknięta w sejfie.
— Podcięto mi skrzydła, ale nie żałuję. Uratowane dzieci są więcej warte niż jakikolwiek tytuł naukowy — mówiła skromnie “Doktórka od familoków”.
Serial “Ołowiane dzieci” to hołd dla Jolanty Wadowskiej-Król i dla wszystkich dzieci, które ucierpiały w cieniu huty. Zdjęcia realizowano na terenie regionu, a w zespole twórców znaleźli się artyści związani z Górnym Śląskiem. W rolę pani doktor wcieliła się Joanna Kulig. Wśród innych gwiazd na ekranie zobaczymy m.in. Agatę Kuleszę, Kingę Preis, Michała Żurawskiego, Zbigniewa Zamachowskiego i Mariana Dziędziela.
Netflix opowie historię “polskiego Czarnobyla”. Zobacz fragment serialu “Ołowiane dzieci”
“Byłam tam. Pamiętam wszystko”. 80-latka wraca do zbrodni, która wciąż nie daje spać
/12
Robert Pałka/Netflix; Janusz Rosikoń/PAP; Dawid Markysz/Edytor; / Fakt.pl
11 lutego Netflix pokaże “Ołowiane dzieci”. Przypominamy rozmowę z Jolantą Wadowską-Król. To o niej jest ta produkcja. W rolę pani doktor wciela się Joanna Kulig.
/12
Markysz Dawid / Edytor
Jolanta Wadowska-Król ze swoim nieobronionym doktoratem.
