Trump, Putin i Xi dzielą świat. Co to oznacza dla Europy?
Eksperci nie mają złudzeń: wchodzimy w epokę neoimperializmu, w której o wpływach decydują surowce, infrastruktura i siła militarna. W tej grze nie chodzi już o sojusze oparte na wartościach, lecz o twarde interesy. Europa, pozbawiona realnej przewagi wojskowej i wewnętrznie podzielona, może stać się pionkiem w rozgrywce mocarstw. Czy Stary Kontynent ma jeszcze czas, by znaleźć dla siebie bezpieczne miejsce?
Renesans imperiów: świat po staremu już nie działa
Atak Władimira Putina na Ukrainę, polityczne uderzenia Donalda Trumpa w Ameryce Łacińskiej i jego otwarty apetyt na Grenlandię pokazują, że globalna równowaga wymyka się spod kontroli. Trzeci z tej trójki – Xi Jinping – obserwuje te ruchy uważnie i może uznać, że to najlepszy moment, by rozszerzyć własne wpływy.
Prezydent Francji Emmanuel Macron ostrzegał w zeszłym tygodniu:
Żyjemy w świecie wielkich mocarstw z prawdziwą pokusą podzielenia świata
Słowa te coraz trudniej zignorować. Wszystko wskazuje na to, że Trump, Putin i Xi chcą podzielić globalny “tort” na trzy części. Kluczowe pytania brzmią: kto dostanie który kawałek – i czy Europa w ogóle będzie przy stole?
Koniec porządku po zimnej wojnie
Po II wojnie światowej świat przez dekady funkcjonował w dość stabilnym układzie: Zachód, Wschód i reszta globu. Nawet liczne wojny regionalne nie podważały tej konstrukcji w sposób fundamentalny.
Upadek Żelaznej Kurtyny w 1989 r. przyniósł chwilowe poczucie nowego początku. Jednak – jak zauważa Klemens H. Fischer, profesor stosunków międzynarodowych i geopolityki na Uniwersytecie w Kolonii – ta epoka już się skończyła.
“Ta faza definitywnie dobiegła końca. Wkraczamy w erę renesansu imperiów” – powiedział Fischer.
Powrót imperializmu: surowce ważniejsze niż granice
USA, Rosja i Chiny nie ukrywają dziś ambicji dominacji. Ich cele wykraczają poza prestiż czy ideologię. Chodzi przede wszystkim o kontrolę nad kluczowymi zasobami: metalami ziem rzadkich, ropą naftową, gazem ziemnym i strategicznymi łowiskami. Fischer podkreśla:
Te linie wyznaczają prawdziwe granice ekspansji trzech supermocarstw, zanim będą musiały uciec się do działań militarnych przeciwko sobie
Powrót globalnego imperializmu nie jest przypadkiem. To efekt wyczerpania dotychczasowych stref wpływów i rozpoczęcia walki o obszary, które dotąd pozostawały poza jednoznaczną kontrolą.
USA: dominacja Zachodu
Stany Zjednoczone dążą do pełnej dominacji w świecie zachodnim oraz do rozszerzenia wpływów na całym kontynencie amerykańskim. Grenlandia, należąca formalnie do Danii, również znalazła się na politycznej mapie ambicji Donalda Trumpa. Były prezydent nie krył, że “absolutnie” chce przejęcia tej strategicznej wyspy.
Rosja: brutalny powrót do imperium
Moskwa nie pozostawia wątpliwości co do swoich ambicji. Atak na Ukrainę obnażył dążenie Kremla do odbudowy dawnego imperium carskiego i wpływów Związku Radzieckiego. To projekt realizowany brutalnie, z użyciem siły militarnej i presji politycznej.
Chiny: cicha ekspansja i Nowy Jedwabny Szlak
Pekin od dekad spogląda w stronę Tajwanu, a jego ambicje obejmują całą Azję Wschodnią i Południowo-Wschodnią. Chiny działają jednak inaczej niż Rosja. Zamiast otwartej agresji stawiają na długofalową strategię gospodarczą.
“Pekin przeżywa globalny szał zakupów i wypracował niemal idealne podejście strategiczne w postaci Inicjatywy Pasa i Szlaku” – mówi Fischer.
Nowy Jedwabny Szlak obejmuje setki projektów infrastrukturalnych i handlowych w ponad stu krajach, stopniowo wiążąc je gospodarczo z Chinami.
Indie: potęga bez imperialnych ambicji
Choć Indie wyprzedziły Chiny pod względem liczby ludności i rosną w siłę, nie wykazują dziś ambicji ekspansjonistycznych. Skupiają się raczej na rozwoju wewnętrznym i umacnianiu pozycji regionalnej.
Afryka: ukryte pole bitwy
Bogata w surowce, a jednocześnie gospodarczo słaba Afryka stała się cichą areną rywalizacji mocarstw. USA, Rosja, Chiny i Indie starają się zdobyć wpływy poprzez inwestycje, kredyty, projekty edukacyjne i technologiczne. Jak zauważa Fischer:
Afryka odgrywa prawdopodobnie najbardziej tragiczną rolę w tej erze neoimperializmu
Europa: pionek w grze imperiów
W tej globalnej rozgrywce Europa wypada blado. “UE po prostu nie ma potencjału militarnego, by mieć jakąkolwiek przewagę” – ocenia Fischer.
Stary Kontynent znajduje się pod presją z każdej strony: Rosja grozi militarnie, USA próbują wpływać politycznie, wspierając ugrupowania prawicowe, a Chiny naciskają gospodarczo polityką niskich cen.
“Niepodległość Europy będzie w dużej mierze zależeć od tego, czy uda jej się skonsolidować swoją gospodarkę” – podkreśla ekspert.
Według Fischera Europa musi znaleźć miejsce w nowym porządku świata, które zapewni jej maksimum autonomii:
Ta bezpieczna przystań prawdopodobnie pozostanie w USA, pomimo obecnej administracji w Waszyngtonie
Artykuł powstał na podstawie tłumaczenia tekstu z serwisu Blick.ch. Jego autorem jest Guido Felder
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
